Over het (vermeende) gevaar van elektro-magnetische straling van zendmasten wordt al jaren hevig gediscussieerd. Nederland staat er intussen vol mee. Wat zijn de risico's?

Straks komen er nog 10.000 bij voor het nieuwe UMTS-netwerk, dat snel en draadloos internetten mogelijk maakt. Weten we wel voldoende over de gezondheidsprijs van de nieuwe technologie?

,,Het eerste wat ik ontdekte was dat er kleine technische storingen in huis waren. Storingen op televisie die ik niet kon verhelpen, een telefoon die het niet goed deed, een klokje dat elke keer op nul sprong, het slot van de auto dat telkens open sprong, dat soort kleine dingen.''

Zo'n 12 jaar woonde Ad van Kampveld (niet zijn echte naam) in een appartement in de binnenstad van Den Haag. Vooral de laatste jaren kreeg hij steeds meer gezondheidsproblemen die hij wijtte aan de gsm-masten vlakbij zijn huis. Ook zijn kantoor in het centrum is omringd door zendmasten.

,,Die kleine storingen wezen er achteraf al op dat er veel elektromagnetische velden in en rond ons huis waren. Eind 2002 werden mijn vrouw en ik steeds vaker moe. We gingen zelfs niet meer met vakantie. We hadden gewoon de fut niet meer om onze spullen te pakken en te gaan. Op een gegeven moment kon ik helemaal niet meer slapen. Na vier slapeloze nachten bood een kennis aan bij hem te komen logeren voor twee weken. Daar sliepen we als rozen. Na die twee weken wist ik zeker dat mijn klachten verband moesten houden met de omgeving van ons huis.''

Van Kampveld ging op zoek naar de oorzaak van deze symptomen. ,,Ik had last van een brandende huid, elektrische stroompjes in handen, vingers en voeten, ik sliep slecht en had hartkloppingen.'' In het begin dacht Van Kampveld dat zijn klachten een heel andere oorzaak hadden. ,,De Gezondheidsraad heeft in een advies tenslotte gezegd dat alle straling van zendmasten ver beneden de grenswaarde is. Daarom heb ik eerst allerlei andere zaken onderzocht, maar op een gegeven moment kwam ik toch tot de conclusie: Het moet straling zijn, want vooral in mijn appartement en op mijn werk heb ik er last van. Zodra ik weg ben van die plekken, gaat het gelijk beter.''

Op dit moment hebben zo'n 12 miljoen Nederlanders een mobiele telefoon. Daarvoor staan er intussen een kleine 10.000 gsm-masten verspreid door heel Nederland. Met de komst van het UMTS-netwerk, waarmee we binnenkort snel en draadloos kunnen internetten, komen daar nog eens 10.000 masten bij. Providers als KPN en Vodafone zijn al druk bezig het UMTS-netwerk uit te rollen.

Over de elektromagnetische straling van deze nieuwe zendmasten en van de huidige GSM-masten wordt al jaren hevig gediscussieerd. Wetenschappers spreken elkaar tegen over de mogelijk schadelijke effecten voor de gezondheid van mens en dier. Eind 2003 bleek uit een onderzoek van TNO dat de nieuw te bouwen UMTS-masten en ook de bestaande gsm-masten een effect hebben op het welbevinden van mensen. Een significant deel van de proefpersonen - die niet wisten wanneer ze werden blootgesteld aan straling - voelde zich duizelig en misselijk na blootstelling aan UMTS-straling. Daarnaast waren er concentratiestoornissen te meten na blootstelling aan UMTS- én gsm-straling. De negatieve invloed op het welbevinden was opvallend, omdat het om relatief lage veldsterkten ging.

Eén van de deskundigen die zich al jaren bezighoudt met elektromagnetische straling en de mogelijk schadelijke effecten daarvan op de mens, is natuurkundige Jan van Gils, oprichter van het platform GSM en Gezondheid. ,,Als je kijkt naar de straling waar de mens nu aan blootgesteld is, dan is die de laatste tien jaar meer dan verhonderdvoudigd. Er liggen inmiddels honderden tot duizenden onderzoeken waaruit blijkt dat er bij vergelijkbare stralingsniveau's negatieve effecten zijn op de gezondheid van mens, dieren en planten. Vreemd genoeg wordt daar tot nu toe de conclusie uit getrokken dat er geen gezondheidsrisico's zijn.''

Volgens de natuurkundige is er met name te weinig aandacht voor de zogenaamde niet-thermische effecten van elektromagnetische velden. ,,De Gezondheidsraad kijkt alleen naar het opwarmingseffect van straling en heeft aan de hand daarvan normen opgesteld. Andere effecten, zoals duizeligheid en misselijkheid,spelen geen rol in de richtlijnen. Als overheid zou je de burger moeten vertellen dat we onvoldoende op de hoogte zijn van alle effecten van straling op de gezondheid. Dan zou je als gebruiker voorzorgsmaatregelen kunnen nemen. Ook zou je dan een beroep kunnen doen op de industrie om haar techniek aan te passen. Ik denk bijvoorbeeld aan de snoerloze DECT-huistelefoon. Dat is een zendmast in het klein, die 24 uur per dag in je woonkamer staat te zenden. De industrie zou de telefoon zo kunnen aanpassen dat hij alleen zendt als we telefoneren. Dat kan de directe blootstelling aan straling, vooral tijdens de slaap, al een stuk reduceren.''

Volgens Erik van Rongen, stralingsdeskundige bij de Gezondheidsraad, zijn voorzorgsmaatregelen onnodig. De Gezondheidsraad adviseert de regering onder meer over mobiele telefonie en de mogelijk schadelijke invloed op de volksgezondheid. ,,Het verwijt dat we alleen op warmte-effecten zouden letten hoor ik vaker, maar we kijken echt naar alle effecten die in de literatuur zijn gepubliceerd over straling. Warmte-effecten zijn nu eenmaal de enige die momenteel wetenschappelijk zijn vastgesteld en op grond waarvan je met goed fatsoen blootstellingslimieten kunt vaststellen. Er vindt wel veel onderzoek plaats naar andere effecten, zoals concentratiestoornissen, misselijkheid of een mogelijke relatie tussen het gebruik van mobiele telefoons en hersentumoren, maar tot nu toe is daar nog steeds niets uitgekomen wat volgens ons aanleiding geeft om de huidige blootstellingslimieten te herzien.''

Hoeveel mensen in Nederland last hebben van straling is onbekend. Volgens schattingen is een tot drie procent van de bevolking elektrosensibel, ofwel gevoelig voor elektromagnetische straling. Veel mensen met gezondheidsklachten met betrekking tot straling van GSM-masten en mobiele telefoons hebben deze intussen gemeld bij het Meldpunt Netwerk Gezondheid en Milieu. Sinds 1998 zijn daar ruim 400 klachten binnengekomen. ,,De meeste mensen melden slaapstoornissen, tintelingen in handen en voeten, hoofdpijn, duizeligheid, hartritmestoornissen, bloeddrukklachten en moeheid. Wat je vaak ziet, is dat als mensen al iets mankeren, deze klachten ook verergeren'', aldus Miep Verheuvel van het Meldpunten Netwerk. De organisatie pleit al jaren voor een betere bescherming van de burger tegen het vrijwel klakkeloos plaatsen van zendmasten op flats en kantoren. ,,Veel mensen hebben er echt last van en kunnen weinig uitrichten tegen de plaatsing. We zijn momenteel bezig de ministeries van Economische Zaken en VROM te benaderen om te vragen naar vooral meer onderzoek op plaatsen met veel klachten. Dan zou je er tenminste achter kunnen komen wat de bron is: een zendmast of misschien veel DECT telefoons in de directe omgeving. De overheid heeft die klachten al veel te lang niet serieus genomen.''

Nader wetenschappelijk onderzoek moet nu uitwijzen of de bevindingen van TNO over mogelijke schadelijke straling van UMTS-masten ook door andere onafhankelijke instituten worden bevestigd. Eind deze maand adviseert de Gezondheidsraad de regering over de opzet en aard van een tweede onderzoek naar UMTS-straling. Van Rongen: ,,Mocht uit dit onderzoek eenzelfde resultaat naar voren komen, dan moet je wellicht toch terughoudend zijn in het plaatsen van UMTS-masten op woningen en kantoren.''

Bron: Algemeen Dagblad